Wat is massamaatwerk in de maakindustrie?

Massamaatwerk betekent het aanbieden van op maat gemaakte producten tegen een snelheid en tegen kosten die dicht bij die van standaardproductie liggen. Je klanten kiezen afmetingen, materialen en opties, terwijl je fabriek blijft werken met beproefde componenten en processen.

Neem bijvoorbeeld een industriële deur die in elke gewenste breedte verkrijgbaar is, met een keuze uit panelen, ramen en aandrijvingen. Elke klant krijgt zijn eigen deur, maar geen enkele deur is een volledig nieuw ontwerp.

Hoe realiseren fabrikanten massamaatwerk?

Fabrikanten realiseren massamaatwerk door hun product één keer te ontwerpen als modules met regels voor hoe ze gecombineerd kunnen worden, en elke bestelling binnen die regels te laten configureren. Neem nogmaals de industriële deur als voorbeeld. Dit werkt in drie lagen:

Modules. De deur is opgedeeld in onderdelen die je ingenieurs eenmalig ontwerpen: frames, panelen, ramen en aandrijvingen, elk in een reeks afmetingen en afwerkingen.
Regels. Regels bepalen welke combinaties geldig zijn en wat ze kosten. Een deur boven een bepaalde breedte heeft een versterkt frame nodig, en een zwaarder paneel vereist een sterkere aandrijving.
Een configurator. Verkoopteams, dealers of klanten kiezen de opties. De configurator staat alleen geldige combinaties toe, berekent de prijs en zet de bestelling om in een offerte en een stuklijst voor de productie.

Dit productiemodel wordt ‘configure-to-order’ genoemd. In onze gids over ‘configure-to-order’-productie vergelijken we dit met ‘engineer-to-order’, ‘make-to-order’ en ‘assemble-to-order’.

De meeste fabrikanten beschikken al over de modules. Wat meestal ontbreekt, zijn de regels: op schrift gesteld, volledig en onder verantwoordelijkheid van iemand. De onderstaande indicatoren geven aan of je product er klaar voor is.

Is je product klaar voor massamaatwerk?

Let op herhaling. Als de meeste bestellingen variaties zijn op iets dat je al eerder hebt gebouwd, maar elke bestelling nog steeds tijd kost bij de verkoop of engineering, dan is de basis al gelegd. De signalen zien er meestal als volgt uit:

Je product is op te splitsen in modules. De meeste bestellingen combineren dezelfde componenten en opties, en deze passen op bekende manieren in elkaar. Als dat nog niet het geval is, komt modulair productontwerp op de eerste plaats.
Offertes wachten op één of twee mensen. Er gaat niets de deur uit voordat iemand die het product kent, heeft gecontroleerd wat bij elkaar past en wat het kost.
Fouten ontstaan door combinaties. Onderdelen die niet bij elkaar passen, komen toch in productie, omdat de afhankelijkheden alleen in de hoofden van mensen of in een catalogus staan.
Je assortiment groeit sneller dan je documentatie. Elke nieuwe variant voegt combinaties toe die nog door niemand zijn vastgelegd.
Ingenieurs doen hun eigen werk opnieuw. Ze tekenen combinaties die je eerder hebt gebouwd opnieuw uit en berekenen ze opnieuw, in plaats van aan nieuwe producten te werken.

Herken je een aantal van deze punten? Dan is je product waarschijnlijk klaar. De volgende vraag is of je organisatie dat ook is.

Wat moet je team op orde hebben?

Een gereed product brengt je maar halverwege. De andere helft is je team: de kennis over wat er gecombineerd kan worden, moet uit de hoofden van een paar mensen worden gehaald en in een gedeeld systeem worden ondergebracht dat door iemand up-to-date wordt gehouden. Daarvoor zijn vier dingen nodig:

Opgeschreven regels. Compatibiliteit, prijzen en goedkeuringen staan in een systeem, niet in iemands hoofd. Een pomp boven een bepaald debiet heeft bijvoorbeeld een grotere motor nodig, en kortingen boven een afgesproken niveau moeten door een manager worden goedgekeurd.
Een procedure voor uitzonderingen. Verzoeken die buiten de regels vallen, worden met de bijbehorende configuratie doorgestuurd naar de technische afdeling, zodat je ingenieurs uitgaan van een specificatie in plaats van een e-mail.
Schone stamgegevens. Componenten, prijzen en stuklijststructuren staan in één systeem, zodat de verkoopafdeling, je ERP en de productie allemaal met dezelfde gegevens werken.
Een beheerder voor de regels. Iemand uit je team onderhoudt de regels na de ingebruikname en voegt nieuwe producten toe, zodat je niet afhankelijk bent van de persoon die de eerste versie heeft gebouwd.

Die laatste voorwaarde wordt gemakkelijk onderschat. HACO, een fabrikant van kantpersen en scharen, maakte offertes met een tool die een van zijn eigen medewerkers had gebouwd. Toen hij met pensioen ging, kon niemand binnen het bedrijf nog nieuwe producten toevoegen of de regels wijzigen. Tegenwoordig bewaart het bedrijf zijn regels in de low-code Design Studio van Hive CPQ. "Onlangs heb ik zelf alle productlogica voor een nieuw productmodel, een instapmodel van onze kantpers, in Hive CPQ toegevoegd. Zo kunnen dealers het direct aan hun klanten aanbieden. Het is zo eenvoudig!" zegt Sam Hast, IT-manager bij HACO.

Hoe haal je de regels uit het hoofd van één persoon?

Begin met uit te zoeken waar de kennis op dit moment zit. In veel bedrijven weten slechts enkele mensen welke combinaties werken, en de rest past zich daar maar aan aan.

Linum, een leverancier van configureerbare pakkingen en rekkensystemen in heel West-Europa, weet dit maar al te goed. Wat er gecombineerd kon worden, was meestal bekend bij één persoon in de verkoop. Alle anderen hielden hun eigen versie van de technische fiches bij, waardoor er foutieve gegevens in offertes terechtkwamen.

Tegenwoordig staan de regels van Linum in één systeem waar iedereen mee werkt. Combinaties die niet mogelijk zijn, kunnen simpelweg niet worden geconfigureerd, en niemand hoeft meer op één collega te wachten of zich af te vragen welk blad actueel is.

In de praktijk vergt het vastleggen van de regels een reeks workshops. Technici en verkopers schrijven de regels voor één productfamilie op, toetsen deze aan de offertes van vorig jaar en passen ze aan totdat de regels dezelfde antwoorden opleveren als je meest ervaren medewerkers zouden doen.

Met welke productfamilie moet je beginnen?

Zodra je regels zijn vastgelegd, hebben ze een plek nodig waar iedereen ze kan gebruiken. Sommige fabrikanten beginnen met een op regels gebaseerde prijslijst of spreadsheet, anderen met de variantconfiguratie in hun ERP-systeem, en weer anderen met een configurator in CPQ-software (configure, price, quote).

Wat je ook kiest, begin niet met je volledige assortiment. Begin met de productfamilie waar handmatig offertes opstellen het meest kost en de regels het duidelijkst zijn, en richt je op wat klanten daadwerkelijk bestellen, niet op elke optie die ooit is verkocht. Dat beetje productstandaardisatie houdt je eerste regelset beheersbaar. Er is niet één juiste volgorde; Linum begon bijvoorbeeld eerst met een testconfigurator voordat de volledige uitrol plaatsvond.

Zodra een productfamilie volgens regels werkt, blijven de voordelen ook na de offerte bestaan. De configuratie wordt automatisch overgenomen in de stuklijst en de productie zonder dat er opnieuw getypt hoeft te worden, en je distributeurs kunnen zelfstandig bestellen.

Benieuwd hoe HACO de overstap naar massamaatwerk in de maakindustrie heeft gemaakt? Lees het volledige verhaal.